wilki

Zachowanie i zwyczaje wilków

Wilcze rodzicielstwo.

mały wilk
Wilki stają się zdolne do rozmnażania między drugim a trzecim rokiem życia. Zdarza się czasami, że samica wcześniej zacznie dostawać cieczkę. Wilczy rodzice mogą wydawać na świat małe wilczęta aż do chwili gdy ukończą średnio dziesięć lat. Wilcza ruja ma miejsce raz na rok. Zazwyczaj okres wilczych godów przypada na przełom zimy i wiosny. Wilcza ciąża trwa średnio dwa miesiące. Wilczyce wydają swoje potomstwo na świat w norach, jaskiniach skalnych lub na legowiskach osłoniętych od wiatru i głęboko ukrytych. Za jednym razem wilczy rodzice wydają na świat od czterech do siedmiu małych wilczków. Zdarza się czasem, że za jednym zamachem przyjdzie na świat dwanaście szczeniąt. Maleńkie wilczęta są ślepe i do przeżycia jest im potrzebna stała temperatura najbliższego otoczenia. Małe wilczki zaczynają widzieć w dwa tygodnie po urodzeniu. Najwcześniejszy etap swojego życia, spędzają one wraz z matką w legowisku lub norze. Maleńkie wilczki żywią się wówczas jej mlekiem. Samiec w tym czasie dostarcza samicy pokarmu z zewnątrz. Nieco później, dorastające wilczki dostają częściowo przerzuty pokarm, którego dostarczają im wszyscy członkowie watahy. Małe wilki mają mleczne uzębienie. Gdy uzębienie to zmieni się na stałe, zaczynają one zdobywać jedzenie, polując wraz z innymi członkami stada. Niestety znaczna większość wilków nie przeżywa pierwszego roku życia. Do pełnej dorosłości dożywa jedynie od 15 do 30 procent osobników.

Życie w wilczym stadzie.

dwa wilki
Wilcze stado, nazywane watahą może składać się z kilkunastu osobników. Stada wilków żyjące na terenie Polski są niewielkie i liczą mniej niż dziesięciu członków. Władzę w wilczym stadzie pełni najsilniejsza para dorosłych wilków, zwana parą alfa. Para alfa to jedyne wilki w stadzie, które mogą się rozmnażać. Pozostałe stado to wilki spokrewnione z parą alfa. Wszyscy członkowie stada mają tu swoje miejsca i role. Przy zjadaniu upolowanego zwierzęcia, obowiązuje określona kolejność podchodzenia do „stołu”. Najmłodszymi wilkami opiekują się wszystkie dorosłe wilki w stadzie. Wyrośnięte szczenięta muszą czasami opuścić stado, by nie stanowiły konkurencji dla dominującej pary. Wszystkie wilki żyjące w stadzie mają swoje zadania do spełnienia. Część z nich zajmuje się przewidywaniem niebezpieczeństwa za pomocą węchu. Inne pełnią rolę poszukiwaczy tropu. Kolejni członkowie watahy zabijają upolowane zdobycze. Zadaniem innych wilków jest opieka nad potomstwem najważniejszej pary. Wilcze stada mają także swoje „supernianie”, których rola polega na wymierzaniu stosownych kar. Zazwyczaj rolę tę pełni zastępca samca alfa. Kary wymierzane w wilczym systemie wychowawczym są symboliczne i polegają między innymi na wkładaniu łba w rozwarty szeroko pysk zastępcy przywódcy stada.

Przysmaki wilków.

Wilki zamieszkują tereny leśne, bagienne, górskie i pustynne. Każda wilcza wataha obiera jakiś fragment przestrzeni za swój i tam zdobywa pożywienie. W najmniej dostępnych miejscach swojego rewiru, wilcza rodzina ma swoje legowisko, do którego samiec przynosi jedzeni, w okresie opieki nad kolejnym miotem. Dorosły wilk potrzebuje dziennej racji żywności, w postaci ponad jednego kilograma mięsa, kości i skór. Wilki żyjące w warunkach naturalnych zjadają przeważnie niewielkie zwierzęta, takie jak zające ptaki, borsuki czy gryzonie. Równie chętnie zjada duże leśne zwierzęta, takie jak sarny, jelenie czy łosie. Po długotrwałym okresie głodu, dorosły wilk jest w stanie zjeść jednorazowo około dziesięciu kilogramów mięsa. Na deser zjada głównie owoce i runo leśne. Wilki mają zdolność adaptacji swoich nawyków pokarmowych do tego, co jest aktualnie dostępne, na danym terenie. Wilki bardzo rzadko polują na zdrowe osobniki. Zazwyczaj ich ofiarą padają zwierzęta chore i osłabione. W ten sposób wilki dokonują naturalnej selekcji w środowisku przyrodniczym. Wilki oczyszczają też środowisko z ciał nieżywych zwierząt. Zdarza się, że atakują zdrowe zwierzęta, ale kończy się to często rezygnacją ze zdobyczy lub własnymi obrażeniami. Ze względu na tryb życia – ciągłe przemieszczanie się – wilki mają duże zapotrzebowanie energetyczne, dlatego istotę ich diety stanowi mięso.

Porozumiewanie się wilków.

Powszechnie wiadomo, że delfiny porozumiewają się ze sobą. Tę samą umiejętność posiadają wilki. W przypadku wilków system komunikacyjny jest bardzo rozwinięty i złożony. Swoją pozycję w stadzie i związane z tym zachowania, wilki komunikują za pomocą odpowiednich pozycji i ustawień poszczególnych części ciała. Wilki, którym wolno okazywać dominację, wyrażają ją przez pozostawanie w pozycji stojącej z usztywnionymi kończynami i ogonem wyprostowanym do góry. Uszy dominantów też skierowane są ku górze, a futro na ich grzbietach też jest lekko zjeżone. Dominujący osobnik w stadzie spogląda innym osobnikom prosto w ślepia, czasami nawet wchodzi przednimi łapami na inne wilki. Członkowie stada, którym w udziale przypadła uległość, okazują ją poprzez obniżenie linii całego ciała i charakterystyczne wyginanie ku dołowi warg i uszu. Ulegli członkowie stada liżą pysk wilków dominujących, przy czym ich tylnia część ciała jest skierowana ku dołowi. Uległość to także ogon schowany między tylnimi nogami. Poddani członkowie stada często leżą na plecach z ugiętymi przednimi łapami i odchyloną głową do tyłu. Oznaką poddaństwa jest odsłanianie miękkich części ciała: brzucha i gardła. Poddanie wyrażane jest też przez skomlenie. Wilki, gdy są złe, stawiają uszy na sztorc a ich sierść jeży się na całym grzbiecie. Wilki zezłoszczone podnoszą wargi i ostrzegawczo błyskają kłami a z ich gardzieli wydobywa się złowrogie warczenie. Wilki odczuwają także strach i wyrażają go poprzez tulenie uszu do ciała, trzymanie ogona między tylnymi łapami i kuleniem się w sobie. Przestraszony wilk skomli lub poszczekuje cichutko. Pozycja obronna wilka wygląda następująco: całe ciało zwierzęcia przylega do ziemi, uszy są „przylepione” do głowy. Wilk w ataku ma bardzo zjeżoną sierść przyjmuje pozycję kuczną i warczy złowieszczo. Wilki odczuwają także relaks i odprężenie. Zrelaksowanego wilka łatwo poznać po tym, że leży na brzuchu lub na boku, uszy są blisko ciała a ogon porusza się radośnie. Zupełnie inaczej wygląda wilk odczuwający napięcie: jego ogon leży nieruchomo na ziemi, zwierze przyjmuje pozycję kuczną.
Po czym można poznać, że wilk jest zadowolony? Można to poznać po tym, że zwierze raźno macha ogonem a jego język radośnie zwisa ze śmiejącego się pyska. W trakcie polowania zwierzęta są wyraźnie spięte a ich ogony stają prostym przedłużeniem reszty ciała. Wilki nie stronią także od zabawy, na którą jest przeznaczony odpowiedni czas w życiu codziennym stada. Bawiące się wilki są w ciągłym ruchu, podskakują, podbiegają do siebie i obiegają się naokoło. Ich ogony są skierowane ku górze a przednia część ciała jest nieco niżej niż tylna.

wyjący wilk

Komunikacja pomiędzy wilkami odbywa się też przy pomocy dźwięków. Wilki potrafią szczekać, skomleć, piszczeć, warczeć i wyć. Kiedy jakieś obce osobniki zbliżą się zbytnio do terytorium danej watahy, wilki wydają z siebie ostrzegawcze poszczekiwanie. Szczekanie wilków brzmi inaczej niż to, które dobywa się z psich pysków. Wilki szczekają znacznie ciszej i ich głos ma przy tym inną barwę. Podobnie jak psy, wilki warczą, gdy chcą okazać złość, gniew i agresję. Dźwięk skomlenia jest natomiast oznaką wilczej uległości lub prośbą np. o dodatkową porcję jadła. Podczas zabawy małe wilki wydają z siebie radosny pisk. Wilki wyją, gdy chcą powiadomić inne osobniki, gdzie się właśnie znajdują. Wspólne wycie zacieśnia wilcze więzi emocjonalne i jest radosnym końcem udanego polowania. Wycie wilków można usłyszeć o porze wieczornej i wczesnym świtem. Wycie również odbywa się w sposób hierarchiczny: rozpoczyna je samiec alfa, a dopiero potem dołączają do niego głosy kolejnych członków stada. Chór wilczych głosów jest słyszalny z odległości około dwóch kilometrów. Wilki wyją bez przerwy przez kilkanaście sekund i powtarzają to kilkakrotnie.

Obcym wstęp wzbroniony.

Wilki są ssakami żyjącymi w stadach. Zwierzęta te zalicza się do zwierząt terytorialnych. Oznacza to, że przywiązują one wagę do zajmowanego przez siebie terytorium, które uważają za własne. Terytorium jednej wilczej watahy może zajmować kilkadziesiąt kilometrów kwadratowych przestrzeni. Poszczególne stada wilków zaznaczają swoje terytoria, po to by podkreślić, że są one już zajęte. Znakowanie terenu ma na celu ostrzeżenie innych wilków, przed nieopatrznym wstąpieniem na zajęty już teren. Szczególnie wyraźne znaki ostrzegawcze ustawiane są wokół miejsc, w których stado ukrywa samice z młodymi, oraz zapasy żywności. Zaznaczaniem terytorium zajmuje się dominująca para w stadzie, zwana parą alfa. Znakami ostrzegawczymi w przypadku wilków są pozostawione przez nich odchody. Dzięki nim, wilcze stado może zorientować się, kiedy ostatnio znajdowało się w danej części swojego terenu. W przypadku rozłączenia się stada, pozostawione odchody pomagają namierzyć się nawzajem jego członkom. Wilki znaczą też swoje terytorium swoim zapachem. W wielu miejscach na ciele posiadają one gruczoły, produkujące substancje zapachowe zwane feromonami. Dominujący samiec stada ocierając się o pozostałe wilki, powoduje, że całe stado zyskuje charakterystyczną woń. Całe stado pozostawia po sobie specyficzne sygnały węchowe. Dzięki tym sygnałom wilki są w stanie rozpoznać, które osobniki były w danym miejscu przed nimi, albo znaleźć rozproszonych członków stada.

Kto nie poluje, ten nie je.

Wilki z natury żywią się mięsem upolowanych przez siebie zwierząt. Wilcze stada wypracowały sobie skomplikowany, ścisły i konsekwentny system zdobywania pokarmu. Zwierzęta te polują na ogół w parach lub całymi stadami. Wilcze polowania rozpoczynają się wieczorem i trwają czasami do białego rana. W pierwszym etapie polowania, biorą udział wilki zwane tropicielami. Ich zadanie polega na wykryciu, gdzie znajduje się zdobycz i powiadomieniu o tym całego stada. W tym momencie do akcji wkracza grupa wilków, zwanych naganiaczami. Do ich obowiązków należy rozgonienie stada zwierząt, w którym tropiciele wypatrzyły ofiarę. Kolejnym krokiem jest otoczenie ofiary przez kilku naganiaczy i skierowanie jej tak, by zaczęła biec w kierunku czekającej watahy. Gdy zwierze opadnie z sił, wilcze stado staje mu na drodze i atakuje je.

biegnące wilki

Wilcza uczta też ma swój porządek. Najpierw najada się dominująca para alfa, a reszta towarzystwa, grzecznie czeka na moment, w którym będzie mogła rozpocząć jedzenie. Głodny wilk zadowoli się wszystkim tym, co w danym rejonie, nadaje się do upolowania i do zjedzenia. Wilki łowią zarówno bardzo małe zwierzęta, zwierzęta średniej wielkości, jak i bardzo duże zwierzęta kopytne. Wilk ma bardzo bystry wzrok i bez trudy wypatruje małe gryzonie takie jak myszy. Małe zwierzęta jak gryzonie i zające wilk zabija uderzając i zgniatając je swoimi silnymi łapami. Zwierzę przygniecione do ziemi, po prostu przestaje oddychać. Nieco większe osobniki takie jak sarny wilki zabijają jednym celnym ugryzieniem w okolicę gardła. Stado wilków potrafi zabić nawet bizona. W tym celu dopada go ze wszystkich stron, powala na ziemię i rozrywa jeszcze żyjące zwierzę na kawałki.

Podobnie jak udomowiony pies, wilk dobrze znosi głód. Dorosły wilk może przeżyć od dwóch do trzech tygodni, nie jedząc nic. Zdarza się, że wilcze stada atakują zwierzęta hodowlane będące własnością ludzi. Obiektywnie rzecz biorąc, sytuacje takie nie zdarzają się zbyt często. Wilki z natury wolą unikać ludzi, ich zagród i zabudowań. Stada wilków porywają owce, bydło i konie, jeśli w okolicy nie ma możliwości upolowania czegokolwiek innego. Na skutek braku zwierzyny łownej, wilki mogą nabrać nawyku polowania na łatwą zdobycz, jaką są zwierzęta hodowlane. Aby powstrzymać to zjawisko właściciele trzód stosują specjalne ogrodzenia, druty z napięciem elektrycznym oraz używają psów strażniczych. Badania pokazują, że zabijanie wilków pogarsza całą sprawę. Przetrzebione stado traci bowiem swoją zdolność grupowego polowania na dzikie zwierzęta i jeszcze częściej sięga po zwierzęta w zagrodach. Na przestrzeni stuleci odnotowano też kilkadziesiąt przypadków ataków wilków na ludzi. Te sporadyczne przypadki zdarzają się głównie tam, gdzie grasują wilki zarażone wścieklizną. Wilk atakuje ludzi w przypadku gdy jego relacje z nimi zostają zaburzone. Jeśli człowiek zajmie teren, który wilki uznały wcześniej za swój i na nim polowały, może się zdarzyć, że wilki uznają człowieka, za kolejną ofiarę do upolowania. Wilki, atakując ludzi, stosują te same zasady co w przypadku zwierząt. Jak wiadomo wilki atakują głównie chore i słabe zwierzęta. Ta zasada znalazła swoje odzwierciedlenie w fakcie, że wilki polując na ludzi, atakowały głównie dzieci.

Wymiana osobników.

Dominująca w stadzie para wilków raz do roku wydaje na świat przeciętnie 4 – 7 szczeniąt. Młode rodzą się w norze, którą opuszczają po raz pierwszy po miesiącu. Nadal są karmione mlekiem matki, a dodatkowo dostają kawałki mięsa zwróconego przez rodziców i innych członków stada. W 3. – 5. miesiącu życia młode wilki wędrują za stadem i biorą udział w polowaniach. Z nadejściem zimy część z nich opuszcza swoja grupę i rozpoczyna samotną wędrówkę albo dołącza do innego stada. Do grupy ich rodziców przyłączają się wtedy inne młode wilki. W ten sposób następuje naturalna wymiana osobników pomiędzy rodzinami.